ประวัติความเป็นมากลุ่มงาน
งานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพในประเทศไทยมีพัฒนาการยาวนานหลายทศวรรษ เริ่มตั้งแต่การควบคุมยาขั้นพื้นฐานในอดีตก่อนที่จะมีการก่อตั้งงานคุ้มครองในระดับภูมิภาคจนถึงระบบคุ้มครองผู้บริโภคเชิงรุกแบบดิจิทัลในปัจจุบัน กลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข (คบส.) ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดซึ่งเป็นหน่วยงานสังกัดกระทรวงสาธารณสุขในส่วนภูมิภาค จึงถือเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่สะท้อนวิวัฒนาการเหล่านี้อย่างชัดเจน โดยสามารถแบ่งการพัฒนาออกเป็นยุคต่าง ๆ ได้ดังนี้

ปฐมบทงานคุ้มครองผู้บริโภค ณ วังเทวะเวสม์
เมื่อปีพุทธศักราช 2517 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ได้มีการจัดตั้งสำนักงานคณะกรรมอาหารและยา (อย.) กระทรวงสาธารณสุข ณ วังเทวะเวสม์ เขตพระนคร จังหวัดกรุงเทพมหานคร นับเป็นปฐมบทของงานด้านการคุ้มครองผู้บริโภค โดยระยะแรกเป็นการบริหารในลักษณะรวมศูนย์บริหาร โดยไม่ได้มีการกระจายอำนาจไปยังส่วนภูมิภาค ซึ่งหมายรวมถึงจังหวัดสมุทรสงครามด้วยเช่นกัน

ถือกำเนิดเภสัชกรสาธารณสุขเมืองแม่กลอง
เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2523 นางมยุรี กล้าณรงค์ ได้โอนย้ายข้าราชการสามัญจากตำแหน่งนักวิชาการอาหารและยา ระดับ 3 สังกัดสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา มาในตำแหน่งเภสัชกร ระดับ 3 สังกัดสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม โดยอยู่ภายใต้โครงสร้างฝ่ายบริหารงานทั่วไป (ตามโครงสร้างกรอบอัตรากำลัง ณ ขณะนั้น) ซึ่งในช่วงแรกเป็นการรับผิดชอบงานด้านใบอนุญาตขายยาทั้งแผนโบราณและแผนปัจจุบันตามอำนาจหน้าที่ของพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2510 สอดคล้องกับการเริ่มกระจายอำนาจไปยังส่วนภูมิภาคของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา และการรับผิดชอบงานด้านการบริหารเวชภัณฑ์ระดับจังหวัดที่ต้องมีการกระจายยาไปยังสถานีอนามัย รพ.อัมพวา และ รพ.บางนกแขวก (ปัจจุบันคือ รพ.นภาลัย) ดังนั้นการโอนย้ายของ ภญ.มยุรี กล้าณรงค์ ณ ขณะนั้น จึงนับเป็นจุดเริ่มต้นของงานเภสัชสาธารณสุขในเมืองแม่กลอง

ก่อร่าง..สร้างฝ่าย "เภสัชสาธารณสุข"
นับตั้งแต่ที่ ภญ.มยุรี กล้าณรงค์ ได้โอนย้ายมาบรรจุที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม จนถึงช่วงก่อนปีพุทธศักราช 2531 ตำแหน่งเภสัชกรยังคงอยู่ภายใต้การดำเนินงานของฝ่ายบริหาร จนกระทั่งเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2531 ได้มีการปรับโครงสร้างการบริหารกระทรวงสาธารณสุขระดับภูมิภาค โดยได้ยกฐานะจากส่วนงานในฝ่ายบริหารงานทั่วไป ขึ้นเป็น "ฝ่ายเภสัชสาธารณสุข" สังกัดสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม ตามคำสั่งสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข ที่ 2887/31 ลงวันที่ 27 กรกฎาคม 2531 โดยมี ภญ.มยุรี กล้าณรงค์ (ตำแหน่งเภสัชกร 6) ขึ้นเป็นหัวหน้าฝ่ายเภสัชสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงครามคนแรก

พัฒนาสู่กลุ่มงาน "คุ้มครองผู้บริโภคฯ"
ภายหลังจากจัดตั้ง "ฝ่ายเภสัชสาธารณสุข" ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งดำเนินงานด้านใบอนุญาตและด้านการบริหารเวชภัณฑ์มาสักระยะเวลาหนึ่ง ด้วยสถานการณ์ ณ ขณะนั้น เริ่มเกิดการนำเสนอผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างแพร่หลายไปยังภูมิภาค ประกอบกับการพัฒนาสถานที่ผลิตจากการผลิตเพื่อขายในท้องถิ่นสู่การผลิตเพื่อกระจายการขายในตลาดที่กว้างขึ้น ดังนั้นเพื่อให้ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่มีสถานที่ผลิตตั้งอยู่ ณ ส่วนภูมิภาคมีมาตรฐานในการผลิตและเกิดความปลอดภัยต่อผู้บริโภค ทางกระทรวงสาธารณสุขเห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้นจึงเกิดการปรับโครงสร้างการบริหารในส่วนภูมิภาค จึงเปลี่ยนการเรียกว่า "ฝ่าย" เป็น "กลุ่มงาน" และเปลี่ยนชื่อให้ความสอดคล้องตามภารกิจใหม่ จาก "ฝ่ายเภสัชสาธารณสุข" เป็น "กลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข" ตามคำสั่งกระทรวงสาธารณสุข ที่ 731/2538 ลงวันที่ 20 กันยายน 2538 โดยมี ภญ.มยุรี กล้าณรงค์ เปลี่ยนจาก "หัวหน้าฝ่าย" เป็น "หัวหน้ากลุ่มงาน"

จากองค์รวมไปยังความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน
ภายหลังจากการถือกำเนิดของกลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุขอย่างเป็นทางการ ซึ่งภาระงานในช่วงแรกจะเป็นการดำเนินการลักษณะองค์รวมที่เกี่ยวข้องกับผู้บริโภค จนกระทั่งเมื่อปีพุทธศักราช 2564 เพื่อผลักดันการรักษาด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย รวมถึงพัฒนาตำรับการใช้ยาสมุนไพรไทยในการรักษาแทนยาแผนปัจจุบันบางรายการ ตามภารกิจของกระทรวงสาธารณสุข ณ ขณะนั้น จึงเกิดการแยกงานที่เกี่ยวข้องกับงานด้านการแพทย์แผนไทยออกจากกลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคฯ พร้อมยกฐานะเป็น "กลุ่มงานการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก" นับเป็นการพัฒนางานให้เฉพาะทางมากขึ้นและสอดคล้องกับความเชี่ยวชาญของบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับงานแพทย์แผนไทยภายในกลุ่มงาน โดยมี ภญ.ลำภู เพ็งบุญชู (เภสัชกรชำนาญการพิเศษ) ขึ้นเป็นหัวหน้ากลุ่มงานการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสมุทรสงคราม คนแรก

ก้าวเดินอย่างมั่นคงสู่ "เศรษฐกิจสุขภาพ"
ต่อมาเมื่อปีพุทธศักราช 2567 นายชลน่าน ศรีแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ณ ขณะนั้น ได้กำหนดนโยบายกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ.2567 โดยมีการชูประเด็นด้านเศรษฐกิจสุขภาพ ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาลนายเศรษฐา ทวีสิน ด้านการขับเคลื่อนประเทศไทยสู่การเป็น ศูนย์กลางทางการแพทย์และเวลเนส (Medical & Wellness Hub) โดยได้มีการถ่ายทอดภารกิจดังกล่าวไปยังกลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดในแต่ละแห่ง จึงนับเป็นการเพิ่มบทบาทการทำงาน ซึ่งเดิมจะเน้นไปที่การดำเนินงานตามกฎหมายและการพัฒนาศักยภาพประชาชนในฐานะผู้บริโภคสู่การสนับสนุนและการพัฒนาศักยภาพประชาชนในฐานะผู้ประกอบการให้สามารถแข่งขันได้มากขึ้นและนับเป็นการส่งเสริมเศรษฐกิจจากฐานรากในชุมชนสู่ความเป็นสากลมากยิ่งขึ้น ทำให้เห็นว่ากลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคฯ เกิดการพัฒนาอย่างก้าวกระโดดในด้านภารกิจต่าง ๆ นับตั้งแต่การก่อตั้งฝ่าย พัฒนาสู่การเป็นกลุ่มงานจนถึงปัจจุบัน